„Wygrałeś telefon, kliknij tutaj”, „Twoja paczka czeka, dopłać 1 zł”, „daj mi kod z SMS-a, oddam jutro”. Uczniowie klas IV–VI dostają takie wiadomości regularnie – na telefon, w grze, w komunikatorze. Poniżej pokazuję, jak przeprowadzić o tym lekcję, która nie kończy się na haśle „nie klikajcie w podejrzane linki”.
ZŁAP HACZYK! – scenariusz zajęć o phishingu i bezpiecznym internecie | klasy IV–VI
Zanim klikniesz „WYŚLIJ” – scenariusz zajęć o bezpiecznych relacjach w sieci | klasy III–VI
MISJA: 24 GODZINY – scenariusz zajęć o higienie cyfrowej i zarządzaniu czasem
Misja: Bezpieczna Szkoła – scenariusz zajęć o szukaniu pomocy dla klas IV–VIII
Informacja nie zawsze jest prawdziwa – scenariusz zajęć o fake news i dezinformacji
Pożar, powódź, burza – scenariusz zajęć o bezpieczeństwie dla klas IV–VIII
Misja: Ewakuacja! – scenariusz zajęć o bezpieczeństwie dla klas IV–VIII
Alarm! Syreny, komunikaty i Alert RCB – scenariusz zajęć dla klas IV–VIIIScenariusz o phishingu i bezpiecznym internecie z kartami podejrzanych wiadomości, planszami decyzyjnymi i Licencją Cyberdetektywa. Dla klas IV–VI, na 45 minut.
Co jest w zestawie
- gotowy scenariusz zajęć krok po kroku,
- karty podejrzanych wiadomości do analizy w zespołach,
- plansze decyzyjne: klikam, nie klikam, pytam dorosłego,
- karta z detektorem H.A.C.Z.Y.K.,
- zadania o „czerwonych flagach”,
- ćwiczenia „Co zrobiłby cyberdetektyw?”,
- materiały o reagowaniu po kliknięciu podejrzanego linku,
- Licencja Cyberdetektywa dla każdego ucznia.
Wszystko w PDF do samodzielnego wydruku. Karty najlepiej wydrukować raz na kilka lat i zalaminować – wtedy wracają do Ciebie przy każdej kolejnej klasie.
Jak przygotować się do lekcji
- wydrukuj karty wiadomości w tylu kompletach, ile będzie zespołów (najlepiej 4–5 zespołów po 4–5 osób),
- plansze decyzyjne powieś na tablicy albo połóż na ławkach,
- przygotuj Licencje Cyberdetektywa – podpiszesz je na koniec zajęć,
- sprawdź, czy w Waszej szkole obowiązują zasady korzystania z telefonów, żeby lekcja była z nimi spójna.
Jak poprowadzić lekcję krok po kroku
| Czas | Co się dzieje |
|---|---|
| 0–5 min | Wprowadzenie: w sieci nie wszystko jest tym, na co wygląda. Klasa dzieli się na zespoły cyberdetektywów. |
| 5–15 min | Praca z kartami podejrzanych wiadomości. Zespoły szukają sygnałów ostrzegawczych i zaznaczają je na kartach. |
| 15–25 min | Detektor H.A.C.Z.Y.K. i plansze decyzyjne: każda wiadomość trafia do jednej z trzech kategorii, a zespół uzasadnia wybór. |
| 25–35 min | Ćwiczenia „Co zrobiłby cyberdetektyw?” – sytuacje z gier, konkursów i próśb o kod. |
| 35–43 min | Wspólne zasady bezpiecznego klikania spisane na tablicy. |
| 43–45 min | Wręczenie Licencji Cyberdetektywa. |
Co powiedzieć uczniowi, który już kliknął
To najważniejsze pięć minut tej lekcji. Dzieci najczęściej nie mówią o kliknięciu nie dlatego, że nie wiedzą, że zrobiły coś nie tak, tylko dlatego, że boją się reakcji dorosłych.
- powiedz wprost: przyznanie się nie kończy się karą,
- pierwszy krok to poinformowanie dorosłego – rodzica, wychowawcy, nauczyciela informatyki,
- drugi krok to zmiana hasła i sprawdzenie konta,
- jeśli w grę wchodzą pieniądze albo dane rodziców, sprawę zgłasza dorosły,
- nie ma czegoś takiego jak „głupie pytanie” o wiadomość, która wygląda dziwnie.
Druga lekcja z tego cyklu: o komentarzach, prywatności i udostępnianiu cudzych treści. Dla klas III–VI.
Jak wrócić do tematu po lekcji
Jedna lekcja nie wystarczy, ale nie trzeba od razu planować kolejnej godziny. Wystarczy, że przez następne tygodnie będziesz zbierać z klasą „okazy” – wiadomości, które uczniom wydały się podejrzane. Pięć minut na początku godziny wychowawczej i klasa sama buduje własny katalog sztuczek.
Dobrze działa też powieszenie zasad bezpiecznego klikania na gazetce razem z detektorem H.A.C.Z.Y.K. – uczniowie wracają do nich wzrokiem częściej, niż się wydaje.
Dodaj do koszyka trzy produkty, a rabat za najtańszy naliczy się automatycznie przy kasie. Scenariusze o bezpieczeństwie cyfrowym łatwo połączyć w jeden cykl godzin wychowawczych.
„ZŁAP HACZYK!” jest w Skarbcu Kwiecień Academy razem z ponad tysiącem innych materiałów do druku.
Najczęstsze pytania
Ile trwa lekcja ze scenariuszem „ZŁAP HACZYK!”?
Około 45 minut, czyli jedną godzinę lekcyjną. Jeśli klasa mocno wejdzie w dyskusję przy kartach wiadomości, ćwiczenia „Co zrobiłby cyberdetektyw?” można dokończyć na kolejnych zajęciach.
Dla jakich klas jest ten scenariusz?
Dla klas IV–VI, czyli uczniów w wieku około 10–13 lat. Młodszym dzieciom bliższy będzie scenariusz „Zanim klikniesz WYŚLIJ” dla klas III–VI.
Czy potrzebuję sprzętu albo internetu na lekcji?
Nie. Wszystkie materiały są do wydruku, a uczniowie pracują na papierowych kartach. Telefony mogą się przydać tylko wtedy, gdy zdecydujesz się pokazać prawdziwe wiadomości uczniów.
Jak wytłumaczyć uczniom, czym jest phishing?
Najprościej obrazem wędki: ktoś zarzuca haczyk z atrakcyjną przynętą – nagrodą, okazją, prośbą o pomoc – i czeka, aż ktoś złapie. Celem jest wyłudzenie hasła, kodu, danych albo pieniędzy. Detektor H.A.C.Z.Y.K. porządkuje sygnały, po których poznaje się taką wiadomość.
Czy scenariusz nadaje się na Dzień Bezpiecznego Internetu?
Tak, to jeden z najczęstszych terminów na tę lekcję. Sprawdzi się też w tygodniu dla bezpieczeństwa, na godzinie wychowawczej i na zajęciach z informatyki.
Co zrobić, gdy uczeń kliknął podejrzany link?
Powiedzieć dorosłemu, zmienić hasło i sprawdzić konto. W scenariuszu jest osobna część o reagowaniu po kliknięciu, żeby uczniowie wiedzieli, że przyznanie się jest częścią rozwiązania, a nie powodem do kary.
[…] blogu opisałam też, jak poprowadzić poszczególne lekcje krok po kroku: lekcję o phishingu, lekcję o relacjach w sieci i lekcję o higienie cyfrowej. Jeśli planujesz cały cykl, zajrzyj do […]
[…] W szkole ten sam mechanizm buduje się na jednej godzinie wychowawczej: uczniowie analizują karty z wiadomościami, decydują i uzasadniają. O tym, jak taką lekcję poprowadzić krok po kroku, piszę w planie lekcji o phishingu. […]